Monumanu ngaolo pe totolo

Mei he Wikipedia
Hopo ki he: ʻai taumuʻa, kumi
Monumanu ngaolo pe totolo
Tuatara.jpg
Fakafaʻafaʻahinga fakasaienisi
Puleʻanga: monumanu
Vahe: monumanu filo siliva
Haʻa: monumanu ngaolo pe totolo
Hingoa kakato lōua

Ko e fanga Monumanu ngaolo pe totolo (sauropsida) ko e pupunga siʻi ia ʻo e ngaahi monumanu veʻefā. Ka naʻe mahuʻinga taha honau haʻa ʻi māmani ʻosi he taʻu ʻe ono noa miliona tupu.

He onopooni ʻoku toe ʻa e holongā ʻe fā ʻi he haʻá ni:

  • moko mo ngata (squamata)
    • moko
    • pili
    • mokotea
    • fokai
    • kalihelihe
    • ngata, ʻoku ʻauhamālie ʻi Tongá ni, mahalo pē lolotonga he teautaʻu hono 16.
      • tukuhali
      • peva (?)
  • fonu (testudines)
    • fonu koloa
    • fonu tongotongo
    • fonu tungange
    • fonu tuʻakula
    • fonu tuʻapolata
    • fonu tuʻaʻuli
    • tūfonu
    • fonu ʻuta, ko e taha pē nofo ʻi ʻuta (ʻikai ʻi he tahi)
  • kalokataile mo ʻalakeita (crocodilia), ʻoku ʻikai nofo ʻi Tongá ni.
  • tuatala (sphenodontia), ko e tuatara mei Nuʻusila pē (ʻasi ʻi he ʻata).
Ko e kupu ʻeni ko e potuʻi ia (stub). ʻIo, ko koe, kātaki tokoni mai ʻi hono ngāue fatu fakalahi.
Puha haʻate meʻangāue
Ngaahi vā hingoa

Variants
Ngaahi vakai
Actions
ʻAi taumuʻa ki he…
Puha meʻangāue
ʻi he ngaahi lea kehe