Lea faka-Potukali
Ko e Lea faka-Potukali (língua portuguesa) ha lea fakafonua ia ʻoku fakaʻaongaʻi ʻi ha ngaahi fonua kehekehe. Naʻe kamata ia ʻi Potukali.

Ngaahi fonua ʻoku lea faka-Potukali
[fatuʻi vahe | edit source]Ngaahi mataʻitohi faka-Potukali
[fatuʻi vahe | edit source]Ko e ngaahi mataʻitohi faka-Potukali:
A a - B b - C c - D d - E e - F f - G g - H h - I i - J j - K k - L l - M m - N n - O o - P p - Q q - R r - S s - T t - U u - V v - W w - X x - Y y - Z z
‘Oku ngāue‘aki ‘e he lea faka-Potukali ‘a e ngaahi faka‘ilonga tohi ‘e nima: ko e faka‘ilonga hake (´), faka‘ilonga takai (^), tilite (~), faka‘ilonga hifo (`) mo e ko e setila (ç):
- Á á - É é - Í í - Ó ó - Ú ú
- Â â - Ê ê - Ô ô
- Ã ã - Õ õ
- À à
- Ç ç
Oku ngāue‘aki ‘e he lea faka-Potukali ‘a e ngaahi mata‘itohi ua fakataha, ‘a ia ‘oku nau fakafofonga‘i ha ongo kehe mei he fakakātoa ‘o honau ngaahi konga:
- CH ch
- GU gu
- LH lh
- NH nh
- RR rr
- SS ss
- QU qu
Ngaahi Veape
[fatuʻi vahe | edit source]ʻOku ʻi ai ha ngaahi veape kehekehe ʻi he lea faka-Potukali mo e ngaahi founga ke ngāueʻaki ai. Sio ki lalo ki ha fakatātā ʻe ua ke lava ʻo fetuʻutaki ʻi he lea faka-Potukali ʻi ha tuʻunga siʻisiʻi:
SER
Lolotonga:
- Eu sou (ʻOku ou)
- Tu és (ʻOku ke)
- Ele(a) é (ʻOku ne)
- Nós somos (ʻOku tau / ʻOku mau)
- Vós sois (ʻOku mou)
- Eles(as) são (ʻOku nau)
Kuohili:
- Eu fui (Naʻá ku)
- Tu foste (Naʻá ke)
- Ele(a) foi (Naʻá ne)
- Nós fomos (Naʻa tau / Naʻa mau)
- Vós fostes (Naʻa mou)
- Eles(as) foram (Naʻa nau)
Kahaʻu:
- Eu serei (Te u)
- Tu serás (Te ke)
- Ele(a) será (Te ne)
- Nós seremos (Te tau / Te mau)
- Vós sereis (Te mou)
- Eles(as) serão (Te nau)
ESTAR
Lolotonga:
- Eu estou (ʻOku ou / ʻOku ou ʻi ai)
- Tu estás (ʻOku ke / ʻOku ke ʻi ai)
- Ele(a) está (ʻOku ne / ʻOku ne ʻi ai)
- Nós estamos (ʻOku tau / ʻOku mau)
- Vós estais (ʻOku mou)
- Eles(as) estão (ʻOku nau / ʻOku nau ʻi ai)
Kuohili:
- Eu estive (Naʻá ku / Naʻá ku ʻi ai)
- Tu estiveste (Naʻá ke / Naʻá ke ʻi ai)
- Ele(a) esteve (Naʻá ne / Naʻá ne ʻi ai)
- Nós estivemos (Naʻa tau / Naʻa mau)
- Vós estivestes (Naʻa mou)
- Eles(as) estiveram (Naʻa nau)
Kahaʻu:
- Eu estarei (Te u / Te u ʻi ai)
- Tu estarás (Te ke / Te ke ʻi ai)
- Ele(a) estará (Te ne / Te ne ʻi ai)
- Nós estaremos (Te tau / Te mau)
- Vós estareis (Te mou)
- Eles(as) estarão (Te nau)